Հայաստանը շարունակում է ակտիվորեն մասնակցել մարդու իրավունքների մոնիտորինգի միջազգային գործընթացներին՝ թե՛ ՄԱԿ-ի շրջանակներում, և թե՛ տարածաշրջանային մակարդակում։ Այս մասին հայտարարել է ԱԳ նախարարի տեղակալ Ռոբերտ Աբիսողոմոնյանը՝ Ժնևում ՄԱԿ մարդու իրավունքների խորհրդի 61-րդ նստաշրջանի շրջանակում կազմակերպված միջոցառման ընթացքում։
Վերջին տարիներին երկիրը զգալիորեն ավելացրել է պայմանագրային մարմինների հետ երկխոսությունների քանակը, ներկայացրել է պարբերական զեկույցներ տարածաշրջանային կոնվենցիաների շրջանակներում և հյուրընկալել է մոնիտորինգային այցեր՝ միաժամանակ ապահովելով օպերատիվ համագործակցություն հատուկ ընթացակարգերի և Մարդու իրավունքների խորհրդի այլ մեխանիզմների հետ։ Անցյալ տարվա մայիսին Հայաստանը հաջողությամբ անցավ Համընդհանուր պարբերական վերանայման չորրորդ փուլը։
Այս գործընթացները, ինչպես նշել է Ռոբերտ Աբիսողոմոնյանը, ոչ թե պարզապես ձևական պահանջներ են, այլ միջազգային հանրության հետ շարունակական երկխոսության արդյունք, որը ձևավորում է դիտարկումների և բարեփոխումների շարունակական շրջափուլ։ Մոնիտորինգային գործընթացների ծավալների և հաճախականության աճը ստեղծում է զգալի ճնշում ազգային զեկուցման կարողությունների վրա։
Հենց այս մարտահրավերի լուծման համար Հայաստանը 2024 թվականին իրականացրեց իրականացման, զեկուցման և հաշվետվողականության ապահովմանն ուղղված ազգային մեխանիզմի ստեղծումը։ Այս քայլը նշանավորեց անցումը մասնատված զեկուցումից մշտական և կառուցվածքային համակարգի։
Հայաստանի փորձը հիմնված է այլ պետությունների կողմից մշակված թվային գործիքների վրա։ Որպեսզի համակարգը լինի արդյունավետ, որոշվել է ստեղծել լրացուցիչ ազգային գործիք, որը կներառի ոչ միայն ներքին աշխատանքային ընթացակարգերը, այլև տարածաշրջանային պարտավորությունները։
Հարթակը, որը կոչվում է «Հայաստանի մոնիտորինգի և հաշվետվողականության ինստիտուցիոնալ ցանց» (Armenia’s Institutional Network for Monitoring and Reporting, AI-NEMRA), նախագծվել և գործարկվել է ընդամենը երեք ամսվա ընթացքում՝ ցույց տալով, որ ինստիտուցիոնալ պատասխանատվությունը, տեխնիկական հմտությունները և հստակ քաղաքական ուղղությունը կարող են զգալիորեն արագացնել իրականացման գործընթացը։
Հարթակը ունի երկու հիմնական տիրույթ։ Առաջինը՝ հանրային, որտեղ առաջարկությունները ներկայացված են թեմատիկ ոլորտների և պայմանագրային մարմինների ըստ զեկուցման շրջափուլի կառուցվածքային համակարգի միջոցով։ Երկրորդը՝ աշխատանքային, որը հասանելի է լիազորված օգտատերերին և թույլ է տալիս հետևել իրականացման ընթացքին՝ ծրագրված, ընթացիկ կամ ավարտված կարգավիճակով։ Այսպիսով, հարթակը ծառայում է և՛ որպես թափանցիկության գործիք, և՛ որպես համակարգման գործնական միջոց։
Համակարգը մշակվել է «Newmoon» հարթակի վրա՝ օգտագործելով «Directus» տեխնոլոգիան և ունի մոդուլային կառուցվածք, ինչը թույլ է տալիս այն հարմարեցնել և զարգացնել՝ զեկուցման պահանջների փոփոխություններին զուգընթաց։ Հայաստանը պատրաստակամ է համագործակցել շահագրգիռ ազգային կառույցների հետ՝ փորձի փոխանակման և նման գործիքների վարչական աշխատանքային գործընթացներում ներդնելու գործնական հարցերով։
